MAKALELER

Bursa Ortak Hukuk Danışmanlığı

MAKALELER

Küresel Salgının Sözleşmelere Etkisi: Corona Virüsü (Covid-19) Olağanüstü Örneği
Küresel Salgının Sözleşmelere Etkisi: Corona Virüsü (Covid-19) Olağanüstü Örneği

Küresel Salg?n?n Sözle?melere Etkisi: Corona Virüsü (Covid-19) Ola?anüstü Örne?i

Küresel Salg?n?n Sözle?melere Etkisi: Corona Virüsü (Covid-19) Ola?anüstü Örne?i

I. G?R??

2019 y?l?n?n son aylar?nda Çin’in Wuhan kentinde ba?lay?p 2020 y?l?n?n ilk aylar?ndan itibaren tüm dünyay? etkisi alt?na alan ve küresel bir salg?n haline gelen Corona Virüs (Covid-19) salg?n?, tüm dünyada oldu?u gibi ülkemizde de etkili olmaktad?r. Salg?n sebebiyle oteller, tiyatrolar, restoranlar, marketler, al??veri? merkezleri kapanmakta; okullar ve üniversiteler e?itime ara vermekte; ulusal ve uluslararas? sportif organizasyonlara ili?kin olarak seyircisiz oynama, erteleme, durdurma, iptal kararlar? al?nmakta; yerel veya genel çapl? çal??ma, soka?a ç?kma s?n?rlamalar? getirilmektedir.

An itibariyle, salg?n?n ölümcül ve y?k?c? etkilerine kar??, en ba?ta sa?l?k sektörü çal??anlar? olmak üzere, özellikle idari kararlar vas?tas?yla kamu otoriteleri mücadele etmekle birlikte, hukuk sistemlerinin ola?anüstü kararlar vermesini gerektirecek çok say?da sebebin bulundu?unu ve hukukçular?n bu insani krizi çözecek yo?un ve hassas çal??malar ortaya koymalar? gerekece?ini öngörmek pek zor de?ildir.

Salg?n sebebiyle al?nan önemlerin ve uygulamalar?n, kamu hukuku ilke ve düzenlemeleri do?rultusunda incelenmesi gerekmesi yan?nda, bilhassa sözle?meler hukuku bak?m?ndan ele al?nmas? gereken çok say?da somut pratik ile kar?? kar??ya kal?nabilecektir. Dolay?s?yla, söz konusu küresel salg?n?n olu?turabilece?i etkileri, özel hukuk ve sözle?melerin ifas? kapsam?nda k?saca gözden geçirmek uygun olur.

II. MUHTEMEL ÖRNEKLERDEN BAZILARI

Ele ald???m?z ola?anüstü durum sebebiyle, çe?itli sözle?me taraflar? aras?nda muhtelif konularda çok say?da örnekler ve soru i?aretleri do?mas? muhtemeldir:

· ??çi – ??veren:

Özellikle, mal veya hizmet üretiminin azalmas?, durmas? sebebiyle, i?çilerin i?ten ç?kar?lmas?; Yine i?çilerin, ücretsiz izin veya ücretli y?ll?k izin kulland?r?larak i? yerinden geçici olarak uzak tutulmas?; Çal??maya devam ettirilen i?çilerin, i?veren taraf?ndan salg?n tehlikesine kar?? korunmas? gerekmesi; Bir i?çinin, salg?n tehlikesini ve al?nmas? gereken önlemleri i?aret ederek, çal??mak istememesi, vs.

· Kirac? – Kiraya Veren:

Kiraya verenin, kiralanan? ay?ps?z (bu bahsimizde hastal?k tehlikesinden uzak) bulundurma ve kulland?rma borcunu yerine getirip getirmedi?i; Kural olarak kirac? kiralanan? kullanmasa bile kira bedeli ödemek durumunda olsa bile, idari karar ve ola?anüstü durumlar?n etkisi ile kiralanan? kullanmamas? veya kullanamamas?; Bir kira sözle?mesinin konusunu olu?turan dü?ün, bilimsel toplant?, fuar gibi organizasyonlar?n iptal edilmesi, vs.

· Sat?c? – Al?c?:

Sat?c?n?n, salg?n sebebiyle, teslimini üstlendi?i mallar? ithal edememesi, ithalde gecikmelerin olmas? veya a??r? güçlük ya?anmas?; Yine sat?c?n?n, elinde bulunan sat?lan? teslim borcunu, idari k?s?tlamalar veya ola?anüstü durumlar sebebiyle yerine getirememesi, vs.

· Yüklenici – ?? Sahibi:

Yüklenicilerin, bahsi geçen durumlar sebebiyle ortaya ç?kan güçlüklerin etkisi ile eseri imal/in?a borcunu ifada gecikmesi; T?pk? sat?? sözle?mesinde oldu?u gibi ithal etmesi veya yerli piyasadan temin etmesi gereken araç ve malzemeleri temin edememesi; Veya salg?n önlemleri sebebiyle, üzerine ald??? i?i tamamlayacak yeterli personeli bulamamas?, vs.

· Spor Kulüpleri – Sporcular – Sponsorluk, Reklam Anla?malar?:

Ask?ya al?nan bir lig daha sonra tekrar aç?ld???nda, bu ligdeki bir spor kulübünün sporcusunun, ertelenen süre kadar daha kulüpteki sözle?mesi ile ba?l? m? kalmas?, yoksa sözle?medeki tarih bitti?inde serbest mi kalmas? gerekti?i; Özellikle, bir sporcunun sözle?me süresinin bir tarihe de?il, sezon bitimine ba?land??? bir durumda, sporcunun ileri bir tarihe çekilen sezon bitimine kadar kulüple ba?l? kalmas? gerekip gerekmedi?i; Yine, ola?an bir ?ekilde devam edece?i dü?ünülen bir ligdeki sporcu veya spor kulübü ile yap?lan sponsorluk, reklam anla?malar?n?n ak?beti, vs.

· Yay?nc? – Spor Kulübü – Seyirciler:

Kulüplerin, seyirciler ile sezon ba??nda yapt?klar? kombine biletlere ili?kin anla?malar?n, seyircisiz oynama, erteleme veya lig iptali gibi ihtimallerdeki durumu; Ayn? ?ekilde, spor müsabakalar?n?n yay?n haklar?na sahip olan tüzel ki?iler ile yap?lan abonelik ?eklindeki sözle?melerin ak?beti, vs.

· Özel E?itim Kurumlar? – Ö?renciler – Veliler – Yurtlar – Ta??ma Servisleri:

E?itim-Ö?retim döneminin aksamas?, farkl? e?itim sistemlerinin denenmesi gibi durumlar?n, e?itim ücretlerine etkisi; Ö?rencilerin yurtlar? kullanamamas?, okula ta??ma yap?lmamas? gibi durumlarda, ö?renci ve velilerin ücret ödeme borçlar?, vs.

· Oteller – Otel Kiraya Verenleri – Paket Turlar – Mü?teriler:

Mü?terilerin, belirli bir süre öncesinden, oteller ile veya paket tur düzenleyicileri ile yapt?klar? ve idari kararlar veya ola?anüstü durumlar sebebiyle ifa edilemeyen sözle?meler, vs.

· Hastaneler – Hastalar:

Hastanelerin, do?ru bir tedavi sunacak organizasyon düzenine sahip olup olmad?klar?; Özellikle hekimler gibi sa?l?k çal??anlar?n?n sebep olabilece?i yard?mc? ki?ilerin fiillerinden sorumluluk ihtimalleri; Yine bu süreçte, do?rudan risk gruplar? içerisinde kabul edebilece?imiz sa?l?k çal??anlar?n?n, hastaneler taraf?ndan, do?ru çal??ma süresi ve düzeni, gerekli ekipmanlar?n sa?lanmas? gibi unsurlar ile yeterince korunup korunmad???, vs.

· Genel Olarak Para Alacakl?s? – Borçlusu:

Kredi, Kefalet, Nafaka vs. her ne ad, sebep ve kapsam alt?nda olursa olsun, ifa edilmesi gereken para borçlar?n?n ifas?nda ya?anan aksakl?klar; ?cra takipleri vs.

Yukar?da verdi?imiz örnekler, tabiri caizse, buz da??n?n ancak görünen k?sm?n? olu?turacak ve ilk bak??ta akla gelebilecek örneklerdir. Dolay?s?yla, çok say?da benzer veya farkl? örnek ile kar?? kar??ya gelme ihtimalimizin oldu?unu; dahas?, söz konusu salg?n gibi küresel etki unsurlar?n?n, belirli bir sektör, ki?i veya bölgeye yönelmedi?ini; aksine kolektif bir ba?lant? olu?turacak zincirleme bir etkiye sahip oldu?unu belirtmek gerekir.

III. ELE ALINMASI GEREKEN HUKUK? KAVRAMLAR

Bu noktada, detayl? incelemesi somut olaylarda yap?lmak üzere, çe?itli hukuki ihtimaller ve çözümler gündeme gelir. Verdi?imiz örneklere ili?kin genel olarak, a?a??daki çe?itli hukuki kavramlar? inceleyebiliriz:

· ?mkans?zl?k:

Bir kanun hükmü veya idari karar do?rultusunda hareket etmek gereken (örne?in, i? yerini, oteli, kiralanan? kapatmak, üretimi durdurmak, hizmeti sona erdirmek gibi) durumlarda imkans?zl?k olgusu ele al?nabilir, ki bu durumda kusursuz, objektif ve sözle?me sonras? imkans?zl?k söz konusu olacakt?r. Dolay?s?yla, taraflar?n borçlar? sona erecek, varsa kar??l?kl? verilenlerin iadesi istenebilecektir[1]. Ancak, imkans?zl?k geçici nitelikteyse ve geciken ifan?n kabul edilmesi gerekiyor ise borçlar?n sona ermedi?i, yaln?zca bu geçici imkans?zl??a katlanmak gerekti?i sonucuna ula??labilir.

Di?er taraftan, imkans?zl?k sözle?menin kurulu?unda söz konusu oldu?unda ise bu durumda sözle?me geçersiz olacakt?r[2]. Ancak, bir taraf?n imkans?zl??? bilmesine ra?men bu sözle?me ili?kisini kurmas? durumunda ise kusurlu olmas?na ba?lanan tazmin sorumlulu?unu yüklenmesi gerekecektir.

· Ay?p:

Mülkiyeti ve/veya zilyetli?i devredilen ?eyin, sahip olmas? gereken niteliklere sahip olmamas? veya sahip olmamas? gereken niteliklere sahip olmas? durumlar?nda ise somut olayda ay?p hükümleri ele al?nabilir. Örne?in, sat?lan ürünlerin, enfekte olmu? ürünlerden seçilmesi; teslim edilen ürünün virüs bar?nd?rmas?; sat?lan dezenfektanlar?n gerekli özelliklere sahip olmamas?; kolonyan?n sahte olmas?; kiralanan i? yerinin dezenfekte edilmi? bir ?ekilde kirac?ya teslim edilmemesi veya sonradan ortaya ç?karak kiralanan?n kullan?m?n? etkileyebilecek ve kirac?dan kaynaklanmayan enfeksiyon unsurlar?n?n kiralanandan uzakla?t?r?lmamas?, gibi çok say?da ihtimalde, bir maddi ay?ptan bahsederiz[3]. Yine örne?in, ifa edilecek ?eyin, temininin, sunulmas?n?n, uygulanmas?n?n hukuken yasaklanm?? oldu?u, idari karar ile engellenmi? oldu?u hallerde, yukar?daki imkans?zl?k olgusu yan?nda, somut olay?n ?artlar? incelenerek hukuki ay?p de?erlendirmesi yap?labilir.

· A??r? ?fa Güçlü?ü:

Söz konusu küresel salg?n sürecinde en çok de?erlendirme bulacak ihtimallerden birisi ise A??r? ?fa Güçlü?ü kaynakl? olarak sözle?menin uyarlanmas?d?r[4]. Öyle ki, belirli sözle?me türleri için özel olarak düzenlenmi? hükümler[5] veya genel olarak TBK md. 138’e[6] göre, ?artlar? olu?mas? halinde, taraflar?n sözle?menin uyarlanmas?n? talep etme veya sözle?meyi sona erdirme haklar? mevcuttur. Bu noktada önümüzdeki süreçte, yarg? kararlar? yan?nda, salg?n hastal?klara ba?l? teorik örneklerin, ders kitaplar? ve monografilerde çok daha s?k bir ?ekilde kendisine yer bulaca??n? söylemek yanl?? olmayacakt?r.

· Sözle?me Hükümleri:

Somut olay incelendi?inde, söz konusu küresel salg?n gibi ola?anüstü durumlarda, ifa hususunda ya?anabilecek aksakl?klara, engellere dair maddeler bulunan hallerde ise genel i?lem ko?ullar?na ve sözle?me özgürlü?ünün s?n?rlar?na ili?kin hükümlere ayk?r? olmamak kayd?yla, sözle?mede yer alan bu maddelere göre hareket edilecektir.

· Yeni Özel Hükümler ve ?dari Kararlar:

Yine, ya?anan ola?anüstü durumun uluslararas? ve ulusal etkilerini ortadan kald?rmak için devletler taraf?ndan al?nan kararlara ve yeni ihdas edilen hükümlere uyulmas? gerekecektir. Örne?in, faizlere, kredilere, icra takiplerine, kira sözle?melerine, i?çilere, sosyal ödemelere vs. ili?kin yap?lacak geçici düzenlemeler, bu süreçteki ilgili oldu?u hukuki ili?kilere uygulanacakt?r[7].

Ayr?ca kanaatimizce, ola?anüstü durumlar için düzenleme içeren sözle?me hükümleri ile bu maddede zikretti?imiz, muhtemel idari kararlar ve yeni mevzuat hükümleri çat??t???nda, somut duruma göre her ikisi de bir arada birbirini tamamlayacak ?ekilde uygulanabilmeli; tamamen farkl? düzenlemeler içerdiklerinde ve özellikle yeni kanun hükmünün emredici hüküm niteli?i bulundu?unda ise sözle?meye de?il, bu hükme göre hareket edilmelidir.

· Ölüm:

Çe?itli sözle?me ili?kilerinde, borcun sona ermesine ili?kin olarak farkl? sonuçlar verecek olan bir ihtimal ise ölümdür. Öncelikle, ölüm halinin sözle?menin sona ermesine etkisi olup olmad???n? veya etkisinin ne oldu?unu tespit etmek için ilgili sözle?me türünü düzenleyen kanun hükümleri incelenmeli ve buna göre hareket edilmelidir[8]. Bunun yan?nda, söz konusu sözle?menin kanunda düzenlenmedi?i veya düzenlenmesine ra?men ölüm haline ili?kin olarak özel hüküm bulunmayan hallerde ise genel kurallara göre hareket etmek gerekir. Bu noktada özellikle, borçlunun ?ahsiyetinin önemli oldu?u borçlar?n ifas?n?n bir ba?kas? taraf?ndan yerine getirilmesi mümkün olmayaca??ndan, borcun sona erip ermedi?i yan?nda, ölenin kusuruna göre, mirasç?lar?n tazminat borcunu üstlenip üstlenmeyeceklerine de karar vermek gerekecektir.

· Hile / Aldatma – Hata / Yan?lma:

Bir di?er ihtimal ise sözle?menin kurulu?unda irade sakatl??? hallerinin mevcut olmas? halidir, ki bu noktada ilk olarak hileyi ele almak mümkündür. Örne?in, bir hastal???n tedavisinde kullan?labilece?i, ba????kl?k sistemini güçlendirece?i iddias?yla sat?lan ürünlerin, maskelerin bulundu?u olaylarda, hile hükümleri ele al?nabilecektir[9]. Bu ihtimalde ayr?ca, kanunlardaki cezai hükümlerin uygulanmas? da olas?d?r.

Yine hile d???nda, hata hükümleri de bu süreçte s?kl?kla ba?vurulan hükümlerden olacakt?r. Örne?in, otel rezervasyonlar?, uçu?lar, seyahatler, i? organizasyonlar?, dü?ünler gibi çok say?da etkinli?i konu edinen sözle?menin hata hükümleri ile iptal edilmesi muhtemeldir.

· A??r? Yararlanma / Gabin:

Yine son olarak, salg?n gibi ola?anüstü bir sebep dolay?s?yla ihtiyaç duyulan ürün ve hizmetlerin, talep eden kimselerin zor durumda kalmalar?ndan yararlan?larak, orant?s?z, fahi? ve ahlaka ayk?r?l?k say?lacak bedellere sat?ld???, sunuldu?u ihtimallerde ise a??r? yararlanma kavram?n? ele almak mümkün olacakt?r[10]. Bu ihtimalde ayr?ca, kanunlardaki cezai hükümlerin, haks?z rekabete, tüketicinin korunmas?na ili?kin hüküm ve idari kararlar?n uygulanmas? da olas?d?r[11].

Sonuç olarak, hukuk sistemlerinin, hemen her ola?anüstü durumda oldu?u gibi bugün ve yar?n da önüne gelen uyu?mazl?klar? en adil ve hakkaniyetli ?ekilde çözmesi gerekece?ini; ola?anüstü durumlarda ya?anan uyu?mazl?klar?n yaln?zca ola?an zamanlar öngörülerek haz?rlanm?? sözle?me maddeleri ve kanun hükümleri ile de?il, ola?anüstü durumlara özgü veya ola?anüstü durumlarda da uygulanabilecek kanun hükümleri ile çözülebilece?ini ifade etmek gerekir. Özellikle, ola?anüstü dönemleri kapsayan istisnai düzenlemeler, idari ve yarg?sal kararlar da bu noktada önemli rol oynayacakt?r.


Dipnotlar


  1. Bkz. TBK md. 136: “Borcun ifas? borçlunun sorumlu tutulamayaca?? sebeplerle imkâns?zla??rsa, borç sona erer.
    Kar??l?kl? borç yükleyen sözle?melerde imkâns?zl?k sebebiyle borçtan kurtulan borçlu, kar?? taraftan alm?? oldu?u edimi sebepsiz zenginle?me hükümleri uyar?nca geri vermekle yükümlü olup, henüz kendisine ifa edilmemi? olan edimi isteme hakk?n? kaybeder. Kanun veya sözle?meyle borcun ifas?ndan önce do?an hasar?n alacakl?ya yükletilmi? oldu?u durumlar, bu hükmün d???ndad?r.
    Borçlu ifan?n imkâns?zla?t???n? alacakl?ya gecikmeksizin bildirmez ve zarar?n artmamas? için gerekli önlemleri almazsa, bundan do?an zararlar? gidermekle yükümlüdür
    .” ve md.137: “Borcun ifas? borçlunun sorumlu tutulamayaca?? sebeplerle k?smen imkâns?zla??rsa borçlu, borcunun sadece imkâns?zla?an k?sm?ndan kurtulur. Ancak, bu k?smi ifa imkâns?zl??? önceden öngörülseydi taraflarca böyle bir sözle?menin yap?lmayaca?? aç?kça anla??l?rsa, borcun tamam? sona erer.
    Kar??l?kl? borç yükleyen sözle?melerde, bir taraf?n borcu k?smen imkâns?zla??r ve alacakl? k?smi ifaya raz? olursa, kar?? edim de o oranda ifa edilir. Alacakl?n?n böyle bir ifaya raz? olmamas? veya kar?? edimin bölünemeyen nitelikte olmas? durumunda, tam imkâns?zl?k hükümleri uygulan?r
    .”. ??

  2. Bkz. TBK md. 27/1: “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, ki?ilik haklar?na ayk?r? veya konusu imkâns?z olan sözle?meler kesin olarak hükümsüzdür.”. ??

  3. ?nc. TBK md. 219: “Sat?c?, al?c?ya kar?? herhangi bir surette bildirdi?i niteliklerin sat?landa bulunmamas? sebebiyle sorumlu oldu?u gibi, nitelik veya niteli?i etkileyen niceli?ine ayk?r? olan, kullan?m amac? bak?m?ndan de?erini ve al?c?n?n ondan bekledi?i faydalar? ortadan kald?ran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ay?plar?n bulunmas?ndan da sorumlu olur.
    Sat?c?, bu ay?plar?n varl???n? bilmese bile onlardan sorumludur.
    ”; ayr. TBK md. 304 vd., md. 474 vd.; YÜNLÜ, Semih: “Türk Borçlar Kanunu Hükümlerince Sat?c?n?n Ay?p Sorumlulu?u Bak?m?ndan Al?c?n?n Külfetleri”, MÜHFHAD, C. 25, S. 1, 2019, s. 330 vd.; YÜNLÜ, Semih: Kira Sözle?mesinde Ay?ptan Sorumluluk, Aristo Yay?nevi, 2020, s. 57 vd. ??

  4. Konuya ili?kin kar??la?t?rmal? güncel inceleme için ayr. bkz. YÜNLÜ, Semih: “?sviçre Borçlar Kanunu Tasar?s?n?n Sözle?menin Uyarlanmas?na ?li?kin Hükmünün Ana Hatlar?yla ve Kar??la?t?rmal? Olarak De?erlendirilmesi”, Banka ve Finans Hukuku Dergisi - Özel Say?: Prof. Dr. Ali Necip Ortan’a Arma?an, 2020, Cilt 1, s. 1743 vd. ??

  5. Örn. bkz. TBK md. 480: “Bedel götürü olarak belirlenmi?se yüklenici, eseri o bedelle meydana getirmekle yükümlüdür. Eser, öngörülenden fazla emek ve masraf? gerektirmi? olsa bile yüklenici, belirlenen bedelin art?r?lmas?n? isteyemez.
    Ancak, ba?lang?çta öngörülemeyen veya öngörülebilip de taraflarca göz önünde tutulmayan durumlar, taraflarca belirlenen götürü bedel ile eserin yap?lmas?na engel olur veya son derece güçle?tirirse yüklenici, hâkimden sözle?menin yeni ko?ullara uyarlanmas?n? isteme, bu mümkün olmad??? veya kar?? taraftan beklenemedi?i takdirde sözle?meden dönme hakk?na sahiptir. Dürüstlük kurallar?n?n gerektirdi?i durumlarda yüklenici, ancak fesih hakk?n? kullanabilir.
    Eser, öngörülenden az emek ve masraf? gerektirmi? olsa bile i?sahibi, belirlenen bedelin tamam?n? ödemekle yükümlüdür.
    ” ??

  6. ?nc. TBK md. 138: “Sözle?menin yap?ld??? s?rada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen ola?anüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya ç?kar ve sözle?menin yap?ld??? s?rada mevcut olgular?, kendisinden ifan?n istenmesini dürüstlük kurallar?na ayk?r? dü?ecek derecede borçlu aleyhine de?i?tirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemi? veya ifan?n a??r? ölçüde güçle?mesinden do?an haklar?n? sakl? tutarak ifa etmi? olursa borçlu, hâkimden sözle?menin yeni ko?ullara uyarlanmas?n? isteme, bu mümkün olmad??? takdirde sözle?meden dönme hakk?na sahiptir. Sürekli edimli sözle?melerde borçlu, kural olarak dönme hakk?n?n yerine fesih hakk?n? kullan?r.
    Bu madde hükmü yabanc? para borçlar?nda da uygulan?r.
    ” ??

  7. Örne?in, Nafaka alacaklar? d???ndaki icra ve iflas takiplerinin durdurulmas?na ili?kin Cumhurba?kan? Karar?: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/03/20200322-2.pdf ??

  8. Ölüme sonuç ba?lanan çe?itli Türk Borçlar Kanunu hükümleri için bkz. md. 43: “Hukuki i?lemden do?an temsil yetkisi, aksi taraflarca kararla?t?r?lmad?kça veya i?in özelli?inden anla??lmad?kça, temsil olunan?n veya temsilcinin ölümü, gaipli?ine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesi veya iflas etmesi durumlar?nda sona erer...”, md. 298: “Aksi kararla?t?r?lmam??sa, dönemsel edimleri içeren ba???lama, ba???layan?n ölümüyle sona erer.”, md. 333: “Kirac?n?n ölmesi durumunda mirasç?lar?, yasal fesih bildirim süresine uyarak en yak?n fesih dönemi sonu için sözle?meyi feshedebilirler”, md. 356: “Ölen kirac?n?n ortaklar? veya bu ortaklar?n ayn? meslek ve sanat? yürüten mirasç?lar? ve ölen kirac? ile birlikte ayn? konutta oturanlar, sözle?meye ve kanun hükümlerine uyduklar? sürece, taraf olarak kira sözle?mesini sürdürebilirler.”, md. 371: “Kirac?n?n ölümü hâlinde, onun mirasç?lar? ve kiraya veren, alt? ayl?k yasal fesih bildirim sürelerine uymak ko?uluyla, sözle?meyi feshedebilirler.”, md. 385: “Kullan?m ödüncü sözle?mesi, ödünç alan?n ölmesiyle kendili?inden sona erer.”, md. 440: “Sözle?me, i?çinin ölümüyle kendili?inden sona erer. ??veren, i?çinin sa? kalan e?ine ve ergin olmayan çocuklar?na, yoksa bakmakla yükümlü oldu?u ki?ilere, ölüm gününden ba?layarak bir ayl?k; hizmet ili?kisi be? y?ldan uzun bir süre devam etmi?se, iki ayl?k ücret tutar?nda bir ödeme yapmakla yükümlüdür.”, md. 441: “??verenin ölümü hâlinde, yerini mirasç?lar? al?r. Bu durumda i?yerinin tamam?n?n veya bir bölümünün devri ile gerçekle?en hizmet ili?kisinin devrine ili?kin hükümler k?yas yoluyla uygulan?r.
    Hizmet sözle?mesi a??rl?kl? olarak i?verenin ki?ili?i dikkate al?nmak suretiyle kurulmu?sa, onun ölümüyle kendili?inden sona erer. Ancak, i?çi sözle?menin süresinden önce sona ermesi yüzünden u?rad??? zarar için, mirasç?lardan hakkaniyete uygun bir tazminat isteminde bulunabilir.
    ”, md. 486: “Yüklenicinin ki?isel özellikleri göz önünde tutularak yap?lm?? olan sözle?me, onun ölümü veya kusuru olmaks?z?n eseri tamamlama yetene?ini kaybetmesi durumunda kendili?inden sona erer. Bu durumda i?sahibi, eserin tamamlanan k?sm?ndan yararlanabilecek ise, onu kabul etmek ve kar??l???n? vermekle yükümlüdür.”, md. 513: “Sözle?meden veya i?in niteli?inden aksi anla??lmad?kça sözle?me, vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflas? ile kendili?inden sona ermi? olur. Bu hüküm, taraflardan birinin tüzel ki?i olmas? durumunda, bu tüzel ki?ili?in sona ermesinde de uygulan?r...”, md. 554: “...??letme sahibinin fiil ehliyetini kaybetmesi veya ölümü, ticari temsilcilerin, ticari vekillerin ve di?er tacir yard?mc?lar?n?n yetkisini sona erdirmez.”. ??

  9. Bkz. TBK md. 36: “Taraflardan biri, di?erinin aldatmas? sonucu bir sözle?me yapm??sa, yan?lmas? esasl? olmasa bile, sözle?meyle ba?l? de?ildir.
    Üçüncü bir ki?inin aldatmas? sonucu bir sözle?me yapan taraf, sözle?menin yap?ld??? s?rada kar?? taraf?n aldatmay? bilmesi veya bilecek durumda olmas? hâlinde, sözle?meyle ba?l? de?ildir.”, md. 39: “Yan?lma veya aldatma sebebiyle ya da korkutulma sonucunda sözle?me yapan taraf, yan?lma veya aldatmay? ö?rendi?i ya da korkutman?n etkisinin ortadan kalkt??? andan ba?layarak bir y?l içinde sözle?me ile ba?l? olmad???n? bildirmez veya verdi?i ?eyi geri istemezse, sözle?meyi onam?? say?l?r.
    Aldatma veya korkutmadan dolay? ba?lay?c?l??? olmayan bir sözle?menin onanm?? say?lmas?, tazminat hakk?n? ortadan kald?rmaz.
    ”. ??

  10. Bkz. TBK md. 28: “Bir sözle?mede kar??l?kl? edimler aras?nda aç?k bir orans?zl?k varsa, bu orans?zl?k, zarar görenin zor durumda kalmas?ndan veya dü?üncesizli?inden ya da deneyimsizli?inden yararlan?lmak suretiyle gerçekle?tirildi?i takdirde, zarar gören, durumun özelli?ine göre ya sözle?me ile ba?l? olmad???n? di?er tarafa bildirerek ediminin geri verilmesini ya da sözle?meye ba?l? kalarak edimler aras?ndaki orans?zl???n giderilmesini isteyebilir.
    Zarar gören bu hakk?n?, dü?üncesizlik veya deneyimsizli?ini ö?rendi?i; zor durumda kalmada ise, bu durumun ortadan kalkt??? tarihten ba?layarak bir y?l ve her hâlde sözle?menin kuruldu?u tarihten ba?layarak be? y?l içinde kullanabilir.
    ”. ??

  11. Bkz. https://ticaret.gov.tr/haberler/tibbi-maskede-fahis-fiyat-uygulayan-9-firmaya-943-bin-lira-ceza??